تخيل و رويت به خودىخود و بدون آنكه شوق و اشتياق به آنچه احساس يا تخيل و يا دانسته مىشود مقترن شود كافى در فعل خود نبوند . زيرا اراده عبارت از اين بود كه انسان بواسطهء قوت نزوعيه بسوى مدرك خود گروش و تشوقى يابد و تشوقى حاصل كند . پس هرگاه بواسطهء قوت نظرى علم به سعادت حاصل كرد و آن را غايت و نتيجهء كار خود قرار داد و بواسطهء قوت نزوعيه اشتياقى بدان حاصل كرد . و بواسطهء قوت انديشه آنچه بايد مورد عمل قرار گيرد تا بواسطهء آن ( عمل بدان ) و به كمك متخيله و حواس نيل بدان حاصل شود استنباط كرد و سپس بوسيلهء آلات قوهء نزوعيه اقدام بانجام آن گونه افعال نمود آن گاه است كه افعال آدمى همه خير و زيبا بود و لكن اگر سعادت را نشناخت و يا دانست و آن را غايت مشتاق اليه خود قرار نداد و بلكه چيزى ديگر را جز آن [ آنچه فى الواقع سعادت است ] غايت قرار داد و بواسطهء قوت نزوعيه بدان امر اشتياق و گروش حاصل كرد و بواسطهء قوت رويت آنچه بايد مورد عمل قرار گيرد تا بواسطهء آن [ عمل بدان ] و به كمك حواس و متخيله وصول بدان ممكن گردد استنباط كرد و سپس بواسطهء آلات قوت نزوعيه آن گونه افعال را انجام داد در اين صورت همهء افعال انسان [ اين انسان ] شر و نازيبا بود . ( رجوع بترجمهء آراء اهل مدينه فاضله ترجمه نگارنده ص 182 - 200 ) قواى خادمه - ( فلسفى ، اخلاقى ) رجوع بقواى حساسه و حاسه و قوا شود . قواى خمس - مراد از قواى خمس حواس خمس است رجوع به حواس خمس شود ( اخوان ج 2 ص 328 ) . قُواىِ رُوحانى - مراد قواى پنجگانه باطنى است كه حواس خمس باطنى گويند ( رسائل ج 2 ص 349 ) . قُواىِ رَئيسَه - ( فلسفى ، اخلاقى ) رجوع به قواى حساسه شود . قُواى سَبْع - ( اصطلاح فلسفى ) مراد از قواى سبع متعاونه كه منشأ افعال جسدانيه‌اند قواى جاذبه ، ماسكه ، هاضمه ، دافعه ، غاذيه . مصوره و ناميه است . ( اخوان ج 2 ص 329 ) . قُواىِ طَبيعى - ( فلسفى ) منظور نيروهاى متوافق و متضاد اركان و مواليد است و نيز آثار و خواص طبايع اركان‌اند كه البته اخوان الصفا از آن آثار و خواص انواع و مواليد گاه بنام نفوس جزئيه از آنها ياد كرده‌اند ( رجوع شود برساله پنجم از جسمانيات ص 130 ) قُواىِ ظاهِرى - ( اصطلاح فلسفى ) مراد حواس خمس جسمانى و ظاهره است در مقابل قواى باطنى ( از مبدأ و معاد صدد ص 174 ) . قُواىِ فَعّالهء سَماويَّه قُواىِ فَعّالهء فَلَكيَّه ( اصطلاحات فلسفى ) مراد قواى فعاله افلاك است كه موجب حركات و تبدلات و فعل و انفعالات ارضى و پديد آمدن مواليد ثلث است . ( شفا ج 2 ص 642 - رسائل صدرا ص 210 ) . قُواىِ نَباتى - ( اصطلاح فلسفى ) قواى